Bóle głowy są powszechne, ale nie zawsze oznaczają migrenę. Kluczowa jest diagnostyka różnicowa, by właściwie leczyć i zapobiegać powikłaniom. Migrena epizodyczna (rzadkie ataki) dotyka nawet 11% populacji, a migrena przewlekła (≥15 dni bólu miesięcznie) – około 1–2%. Już sam ten fakt świadczy o znaczeniu społeczno-zdrowotnym migreny. Jak zauważa prof. Sławek, w rankingach niepełnosprawności migrena jest na drugim miejscu (zaraz po bólach kręgosłupa). Dlatego warto znać różnice między migreną a innymi bólami głowy.
Migrena a inne rodzaje bólu głowy
Najpopularniejszy ból głowy – napięciowy – jest zwykle łagodniejszy i częstszy niż migrena. „Migrena to nie jest najczęstszy ból głowy; dużo częstszy jest bólu napięciowy, który nie jest tak silny”. W migrenie zauważamy zwykle dodatkowe objawy: nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło i dźwięk. Migrena może występować w postaci z aurą (ok. 25% przypadków) lub bez aury. Aura to przemijające objawy neurologiczne, np. zaburzenia widzenia czy mrowienie, poprzedzające atak bólu. Tych objawów nie zaobserwuje się w bólu napięciowym. Inne bóle samoistne (czyli bez uchwytnej przyczyny) to m.in. klasterowy ból głowy, ale on ma inne cechy (bardzo silny, jednostronny, krótkotrwały atak z łzawieniem oka). Warto też pamiętać o bólach wtórnych – podczas infekcji, zatok, urazu czy innych chorób. Jeżeli objawy bólu głowy towarzyszą np. gorączce czy sztywnieniu karku, należy szukać innych przyczyn.
Główne objawy migreny
Migrena nie polega wyłącznie na bólu głowy – to przede wszystkim zespół objawów neurologicznych. Jak mówi prof. Domicz: „Migrena to nie jest ból głowy. Ból głowy w migrenie jest jednym z objawów”. Typowy ból migrenowy jest jednostronny (choć może „przechodzić” na drugą połowę głowy), o charakterze pulsującym i o umiarkowanej lub dużej sile. Towarzyszą mu nudności i często wymioty oraz nadwrażliwość na światło (światłowstręt) i dźwięki (fonofobia). Dzięki temu ból męczy pacjenta na tyle, że musi przerwać normalne czynności. Migrena z aurą dodatkowo wywołuje objawy „ogniskowe” – najczęściej zaburzenia widzenia (mroczki, błyski), ale czasem nawet chwilowy niedowład czy zaburzenia mowy. Pacjenci z aurą często uważają aury za równie dokuczliwe jak sam ból głowy, zwłaszcza gdy objawy trwały i uniemożliwiają prowadzenie auta lub pracę.
Czerwone flagi – kiedy niezbędna jest konsultacja
Nie każdy nagły ból głowy to migrena. Istnieją sygnały, po których specjalista podejrzewa poważniejszą przyczynę. Jeśli ból pojawia się bardzo gwałtownie i od początku osiąga 100% siły (pacjent opisuje to jako najsilniejszy ból w życiu), trzeba jak najszybciej wykluczyć np. krwotok podpajęczynówkowy. Również silny ból, który nie ustępuje po zwykłych lekach ponad 72 godziny (tzw. stan migrenowy), wymaga pomocy lekarskiej – często podaje się wówczas dożylne leki i nawadnianie. Objawy aury trwające ponad 1–2 godziny, nagłe zaburzenia widzenia, mowy czy wystąpienie niedowładu wskazują na konieczność pilnej diagnostyki (np. na wypadek udaru mózgu). W skrócie: bardzo silny, inny niż zwykle ból, z objawami neurologicznymi czy utrzymujący się dłużej niż zwykle, to alarm dla pacjenta i lekarza.
Leczenie i samopomoc
Kiedy potwierdzimy migrenę (najlepiej u neurologa), stosujemy leczenie doraźne i profilaktyczne. Do doraźnych leków należą silne niesteroidowe NLPZ (np. diklofenak 100 mg, naproksen 1000 mg, ibuprofen do 800 mg) oraz tryptany (np. sumatryptan, zolmitryptan). Ważna uwaga: skuteczne przerwanie ataku tryptanem może być także potwierdzeniem rozpoznania migreny („jeśli podamy tryptan i pacjentowi się poprawi, to jest dowód na ból migrenowy”). Jeśli występują częste ataki (≥4 dni migrenowych miesięcznie) lub leki doraźne powodują skutki uboczne, lekarz rozważy leczenie profilaktyczne (np. beta-blokery, toksyna botulinowa, leki nowej generacji). Prowadzenie dzienniczka bólów głowy pomaga określić nasilenie migreny i zadecydować o profilaktyce.
Migrena przewlekła wymaga kompleksowego podejścia. Kluczowe jest prawidłowe rozpoznanie – pamiętaj o opisanych powyżej objawach i ostrych sygnałach alarmowych (nagły ból, przedłużona aura). W prowadzeniu migreny pomocna jest współpraca z neurologiem, prowadzenie dziennika oraz odpowiednie leczenie doraźne i profilaktyczne. Jak podkreśla prof. Sławek, leki tryptanowe nie tylko leczą atak, ale potrafią także „zdiagnozować” ból migrenowy: jeśli dobrze zadziałają, prawdopodobnie mamy do czynienia z migreną. W razie wątpliwości i trudnych przypadków nie wahaj się szukać drugiej opinii u specjalisty.
W artykule przytoczono fragmenty wykładu własności Fundacji Chorób Mózgu prof. Jarosława Sławka.
Źródła: Przedstawione informacje bazują na relacjach specjalistów i aktualnej wiedzy o migrenie (m.in. materiały polskiego programu B.133, wywiady ekspertów z Chorób Mózgu oraz dane epidemiologiczne).
Artykuł powstał w ramach projektu edukacyjnego dotyczącego migreny przewlekłej. Sponsorem kampanii jest firma Teva Pharmaceutical.